Sto lat temu, 17 lutego 1926 roku, zmarł bp Jan Cieplak – duchowny urodzony w Dąbrowie Górniczej, który stał się jednym z symboli wierności Kościołowi w czasach bolszewickich prześladowań. Dziś trwa jego proces beatyfikacyjny.
Z Redenu w świat
Jan Cieplak przyszedł na świat 17 sierpnia 1857 roku w kolonii Reden w Dąbrowie Górniczej, w rodzinie górniczej. Wychowany na ziemi Zagłębia, w realiach ciężkiej pracy i prostego życia, wcześnie odkrył powołanie do kapłaństwa.
Po studiach w Petersburgu został kapłanem archidiecezji mohylewskiej – jednej z największych struktur kościelnych w Imperium Rosyjskim. Obejmowała ona katolików rozproszonych na ogromnych terenach Rosji. Z czasem został biskupem pomocniczym, a następnie arcybiskupem tej archidiecezji.
Kościół pod presją
Po rewolucji 1917 roku Kościół katolicki w Rosji znalazł się pod silną presją władz bolszewickich. Świątynie zamykano, majątki konfiskowano, duchownych oskarżano o działalność „kontrrewolucyjną”.
Bp Cieplak nie zgodził się na podporządkowanie Kościoła państwu. Nie przyjął zasad, które oznaczałyby utratę wolności sumienia i zależność od ideologii.
W 1923 roku został aresztowany i postawiony przed sądem w Moskwie. Proces miał charakter pokazowy. Władze chciały wysłać sygnał: Kościół nie może istnieć niezależnie od państwa.
Wyrok ogłoszony 26 marca 1923 roku był jednoznaczny – kara śmierci.
Wyrok i wierność
Bp Cieplak przyjął wyrok spokojnie. Nie odwołał swoich słów, nie wyparł się wiary, nie podjął prób politycznych targów. Jego postawa odbiła się szerokim echem w świecie.
Międzynarodowe protesty, w tym interwencja Stolicy Apostolskiej i naciski dyplomatyczne, sprawiły, że karę śmierci zamieniono na 10 lat więzienia. Ostatecznie został zwolniony i wydalony z Rosji.
Ostatnia nominacja
W 1925 roku papież Pius XI mianował go metropolitą wileńskim. Funkcji tej jednak nie zdążył objąć. Wyruszył do Stanów Zjednoczonych, by spotkać się z Polonią i dziękować za wsparcie dla prześladowanego Kościoła.
Zmarł nagle 17 lutego 1926 roku w Passaic w stanie New Jersey. Do końca pozostawał w drodze – w pracy duszpasterskiej.
Proces beatyfikacyjny
Proces beatyfikacyjny bp. Jana Cieplaka został rozpoczęty w połowie XX wieku i trwa do dziś. Kościół bada, czy jego postawa – wierność aż po gotowość przyjęcia wyroku śmierci – nosi znamiona męczeństwa za wiarę.
W setną rocznicę śmierci warto przypomnieć, że świadek odwagi i wolności Kościoła wyrósł w Dąbrowie Górniczej – na terenie dzisiejszej Diecezji Sosnowieckiej.
To historia nie tylko sprzed stu lat. To pytanie o wierność w czasie próby.
Dominika Bem
